یکشنبه ۱۱ خرداد ۱۳۹۹

x بستـــن

مفهوم «لیس بمسلم» در احادیث

مفهوم «لیس بمسلم» در احادیث

جمعۀ گذشته، یکی از ائمۀ جمعه در مقام تشویق مردم به شرکت در انتخابات، حدیثی مشهور را باز خوانی کرد. به دنبال آن، سؤالات و اشکالاتی در فضای مجازی مطرح شده است. حجت‌الاسلام و المسلمین رضا برنجکار رئیس انجمن کلام حوزه و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در یادداشتی به این مسأله پرداخته است.


جمعه گذشته یکی از ائمه محترم جمعه در مقام تشویق مردم به شرکت در انتخابات، از حدیث « مَنْ أَصْبَحَ لَا يَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِينَ فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ ».[1] استفاده کرد. بیان ایشان را در قالب استدلال زیر می توان خلاصه کرد:

صغری: عدم شرکت در انتخابات، مصداق عدم اهتمام به امور مسلمین است.

کبری: هرکس به امور مسلمین اهتمام نورزد مسلمان نیست.

نتیجه: هر کس در انتخابات شرکت نکند مسلمان نیست.

با توجه به این که در خصوص تعبیر«لیس بمسلم»=مسلمان نیست، که در حدیث بالا ذکر شده و در کبرای استدلال، از آن استفاده شده، سوالات و اشکالاتی در فضای مجازی مطرح شده است، در این یادداشت توضیحی در این باره ذکر می شود. در این یادداشت، کاری به مقصود گوینده محترم ندارم. همچنین بحث از صغرای استدلال را به فرصتی دیگر واگذار می کنم.

برخی اشکال کرده اند که اگر حدیث درست باشد باید بگوییم 70 درصد مردم فلان استان، یا نصف مردم ایران، مسلمان نیستند، چون در انتخابات شرکت نکرده اند.

در پاسخ به این اشکال باید گفت تعبیر « فلیس بمسلم » در احادیث تعبیر شایعی است و در موارد مختلف به کار رفته است. یکی از این موارد عدم اهتمام به امور مسلمین است. مرحوم کلینی بابی را با عنوان« الاهتمام بامور المسلمین و النصیحه لهم و نفعهم»[2] در کافی منعقد کرده و در سه حدیث اول و چهارم و پنجم تعبیر « فلیس بمسلم » دیده می شود. دو حدیث از این احادیث، معتبر و صحیح است. مرحوم شیخ طوسی نیز در کتاب تهذیب الاحکام مشابه این احادیث را به سند معتبر و صحیح، ذکر کرده است[3]. این تعبیر در احادیث دیگر در مورد فریب دادن دیگران نیز آمده است)مَنْ غَشَّ النَّاسَ فَلَيْسَ‏ بِمُسْلِمٍ)[4]، و نیز در مورد کسی که زکاتش را نمی پردازد(مَانِعُ الزَّكَاةِ كَآكِلِ الرِّبَا وَ مَنْ لَمْ يُزَكِّ مَالَهُ فَلَيْسَ‏ بِمُسْلِمٍ)‏[5]، و نیز در مورد کسی که قسم دیگری به خدا را نمی پذیرد(مَنْ حُلِفَ لَهُ بِاللَّهِ فَلْيَرْضَ وَ مَنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلَيْسَ‏ بِمُسْلِمٍ)[6].

گاه مردم نیز مشابه این تعبیرات را به کار می برند و مثلا فردی را می بینیم که در مورد کسی که او را فریب داده، می گوید او مسلمان نیست و اگر مسلمان بود این کار را نمی کرد. آیا مراد مردم، و نیز روایات، این است که فرد فریبکار یا کسی که زکات نمی دهد مسلمان اصطلاحی نیست و کافر و نجس است؟ قطعا نه مردم از گفتن فلانی مسلمان نیست، چنین قصدی دارند و نه منظور احادیث چنین چیزی است و این برداشت بر خلاف اجماع مسلمین است و هیچ فقیهی فتوا نداده که کسی که زکات نداده مسلمان نیست. پس منظور از تعبیر مسلمان نیست در این اطلاقات چیست؟

علامه مجلسی تعبیر «مسلمان نیست» را به معنای «مسلمان کامل نیست» تفسیر کرده است(فلیس بمسلم ای کامل الاسلام)[7] .

به نظر می رسد منظور از تعبیر «مسلمان نیست» در روایات و نیز اطلاقات عرفی این است که به اقتضای اسلام عمل نشده است. توضیح این که اقتضای اسلام و دستور صریح اسلام دادن زکات و ترک فریبکاری و پذیرش قسم مومن و اهتمام به امور مسلمین است. حال اگر کسی این امور را ترک کرد، به اقتضای اسلام عمل نکرده است. چنین شخصی از اسلام به معنای مصطلح، که در مقابل  کفر است، خارج نشده است. تنها در صورتی شخص از اسلام خارج می شود که با علم به دستور اسلام به مثلا دادن زکات، زکات را منکر شود، نه این که زکات را پرداخت نکند.

البته در مورد عمل بر خلاف دستور اسلام هم باید بر شخص حجت تمام شود که کاری خاص جزء دستورات اسلام است. مثلا بداند که زکات یا اهتمام به امور مسلمین دستور اسلام است و شرکت در انتخابات، مصداقی از مشارکت و اهتمام به امور مسلمین است.  

 

[1] . كلينى، الكافي (ط - الإسلامية)، ج2، ص163.

[2] . همان ماخذ.

[3] . طوسی، تهذیب الاحکام، ج6، ص175.

[4] . شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ص284.

[5] .نعمان بن محمد، ج1، ص247.

[6] . همان، ج2، ص521.

[7] . مجلسی، مرآت العقول، ج9، ص1.

دسته بندی ها:
یادداشت‌ها

مطالب مرتبط